Sykje nei in faksin

Foardat oaren ek wisten dat ik
dichter wie, learde ik in fak
en troch in mikroskoop
it grutte yn it lytse te sjen

immen rôp: ‘kom hier es,
is dit een bacterie of een virus?’
ik tocht altyd: hoe sjogge se ús?

en learde hoe’t se diele, flugger as
Facebookberjochten har ferspriede
úteinlik wie Slauerhoff ek dokter
wurden en Leo Vroman biolooch

mei omkearde hannen siet ien
oan ’e knoppen en de learaar sei:
‘hee, hoe melke se de kij by jim
op ’e pleats?’ lytse-bistjes-boeren
wiene wy, gjin opbringst oars as
op lytse skaal, ien sei: ‘as ik
oan al dy aminosoeren yn
myn liif tink, dan knap ik hast!

en ik knope it yn ’e earen dat in
professor sei: ‘óárloggen wurde
troch mikro-organismen besljochte,’
gôh, tocht ik doe, miskien,
tink ik no, kinne se der ek troch
ûntstean, soms bin ik deabenaud
en dan haw ik noch net iens koroana

wy wiene thús noait net sa tuterich,
mar mem, o, mem, wat wol ik dy no
graach in tút jaan, al wiken is myn
grutste eangst dat ik dy’t my it libben
joech, it libben ûntnimme soe

en wylst wy ús elk yn ús eigen sel
opslute, hát in firus net iens in
selwand, in firus nimt gewoan de
kontrôle oer, yn ’e gasthear-sel

ja, ik wit in bytsje fan wat der omgiet
yn ’e grutte lytse wrâld, it wie in
nommel fak dat ik learde, mar doe’t
de wurden hieltyd lûder rôpen, waard
ik stadich mear de dichter, en soms
freget immen of eat om in fers, sa’t
Fedde Schurer skreau: ‘in dichter is
in minske dat in fers skriuwt as
syn folk derom freget’, no ja,
hy skreau fan ‘fint’, net ‘minske’

it is mar wat jins ropping is
myn broer loadst einepiken
de krisis troch nei de sleat

en wat is de ropping fan de
eamelders dy’t út alle kieren
ûnder de flier wei komme, as
talkshowgasten, se fleane by
de ruten en de muorren op
en dan steane nóch 90 fan de
100 fleanmasinen oan ’e grûn

wat gjin aksjegroep slagge, krijt
sa’n skytminiskúl dieltsje dna of rna
klear, oft dat no syn ropping is of net

en skjin is de loft, as desennia lyn
doe’t ik in fak learde, miskien as ik
der yn trochleard hie, wurke ik no
oan in faksin, miskien hie ik jimme
dan rêde kinnen, miskien makket in
gedicht in hiel lyts bytsje ymmún

– Janneke Spoelstra

Zoeken naar een vaccin

Voordat anderen ook wisten dat ik
dichter was, leerde ik een vak
en door een microscoop
het grote in het kleine te zien

iemand riep: ‘kom hier es,
is dit een bacterie of een virus?’
ik dacht altijd: hoe zien ze ons?

en leerde hoe ze deelden, sneller dan
Facebookberichten zich verspreiden
uiteindelijk was Slauerhoff ook arts
geworden en Leo Vroman bioloog

met de handen omgekeerd zat iemand
aan de knoppen en de leraar zei:
‘hé, hoe melken ze de koeien bij jullie
op de boerderij?’ kleine-beestjes-boeren
waren wij, geen opbrengst anders dan
op kleine schaal, iemand zei: ‘als ik
aan al die aminozuren in mijn
lichaam denk, dan knap ik bijna!

en ik knoopte het in mijn oren dat een
professor zei: ‘óórloggen worden
door micro-organismes beslecht,’
goh, dacht ik toen, misschien,
denk ik nu, kunnen ze er ook door
ontstaan, soms ben ik doodsbang
en dan heb ik nog niet eens corona

wij waren thuis niet zo zoenerig,
maar mam, oh, mam, wat wil ik je nu
graag een zoen geven, al weken is mijn
grootste angst dat ik die me het leven
gaf, het leven ontnemen zou

en terwijl wij ons ieder in onze eigen cel
opsluiten, hééft een virus niet eens een
celwand, een virus neemt gewoon de
controle over, in de gastheer-cel

ja, ik weet een beetje van wat er omgaat
in de grote kleine wereld, het was een
nobel vak dat ik leerde, maar toen
de woorden steeds harder riepen, werd
ik langzaam meer de dichter, en soms
vraagt iemand of iets om een gedicht, zoals
Fedde Schurer schreef: ‘een dichter is
een mens dat een gedicht schrijft als
zijn volk erom vraagt’, nou ja,
hij schreef van ‘vent’, niet ‘mens’

het is maar wat je roeping is
mijn broer loodst eendenkuikens
de crisis door naar de sloot

en wat is de roeping van de
mieren die uit alle kieren
onder de vloer vandaan komen, als
talkshowgasten, ze vliegen bij
de ramen en de muren op
en dan staan nóg 90 van de
100 vliegtuigen aan de grond

wat geen actiegroep lukte, krijgt
zo’n piepminiscuul deeltje dna of rna
gedaan, of dat nu zijn roeping is of niet

en schoon is de lucht, als decennia geleden
toen ik een vak leerde, misschien als ik
erin doorgeleerd had, werkte ik nu
aan een vaccin, misschien had ik jullie
dan kunnen redden, misschien maakt een
gedicht een heel klein beetje immuun

– Janneke Spoelstra (ook vertaling)

(Dit gedicht voorgelezen als Dichter op Afstand in Cultuur aan Huis: https://www.podium.tv/nl/202005121700/cultuur-aan-huis/aflevering-11/gast-gurbe-douwstra. Het item met Janneke begint op 16:10.)